ISO 9001:2026 DIS – Từ Quản lý Chất lượng đến Quản trị Niềm tin, Đạo đức, Đổi mới Bền vững và ESG

Bối cảnh và mục tiêu: 

ISO 9001:2026 DIS (Draft International Standard) đã được công bố để lấy ý kiến rộng rãi từ các quốc gia thành viên và cộng đồng doanh nghiệp, dự kiến sẽ ban hành chính thức vào cuối năm 2026.

Mục tiêu của phiên bản mới là:

• Giữ vững tính ổn định của ISO 9001:2015 – vốn đã được áp dụng rộng rãi trên toàn cầu.
• Bổ sung các yêu cầu mới nhằm đáp ứng bối cảnh toàn cầu hiện nay, bao gồm:
  • Ứng phó với biến đổi khí hậu và khủng hoảng môi trường.
  • Tích hợp các yếu tố ESG (Environmental – Social – Governance) vào hệ thống quản lý chất lượng.
  • Quản trị rủi ro từ công nghệ mới nổi, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI).
  • Tăng cường vai trò trực tiếp của lãnh đạo cao cấp, gắn với trách nhiệm giải trình và minh bạch.

ISO 9001:2026 hướng tới việc không chỉ quản lý chất lượng sản phẩm và dịch vụ, mà còn trở thành một triết lý quản trị toàn diện, giúp doanh nghiệp xây dựng niềm tin, đạo đức và năng lực đổi mới bền vững trong kỷ nguyên mới.

ISO 9001:2026 – Sự chuyển dịch tư duy

ISO 9001:2026 (DIS, Draft International Standard) không chỉ là một bản cập nhật kỹ thuật. Điểm mới quan trọng nhất chính là sự chuyển dịch tư duy: từ quản lý chất lượng thuần túy sang quản trị niềm tin, đạo đức, đổi mới bền vững và trách nhiệm xã hội. Đây là phản ánh tất yếu trước bối cảnh toàn cầu đang đối mặt với biến đổi khí hậu, khủng hoảng môi trường và yêu cầu ESG ngày càng cao.

Trong ISO 9001:2026 (DIS), quản lý rủi ro không chỉ dừng lại ở việc đảm bảo chất lượng sản phẩm và dịch vụ, mà còn mở rộng sang các yếu tố ESG (môi trường, xã hội, quản trị). Điều này có nghĩa là tổ chức phải nhận diện và kiểm soát rủi ro liên quan đến đạo đức kinh doanh, trách nhiệm xã hội, tác động môi trường và tính minh bạch trong quản trị, bên cạnh rủi ro kỹ thuật truyền thống. Việc tích hợp quản lý rủi ro ESG giúp doanh nghiệp không chỉ duy trì chất lượng mà còn xây dựng uy tín, niềm tin và sự bền vững lâu dài trong mắt khách hàng, đối tác và cộng đồng.

Kiến trúc Niềm tin – Nền tảng mới của quản trị chất lượng

Niềm tin trở thành yếu tố cốt lõi để duy trì mối quan hệ bền vững giữa doanh nghiệp với khách hàng, đối tác và xã hội. ISO 9001:2026 yêu cầu doanh nghiệp chứng minh rằng hệ thống quản lý chất lượng gắn liền với:

• Minh bạch trong quản trị ESG.
• Đạo đức trong hành vi kinh doanh.
• Trách nhiệm giải trình về tác động môi trường và xã hội.

“Quality of Trust” – một khái niệm mới, yêu cầu tổ chức không chỉ quản lý chất lượng theo quy trình kỹ thuật, mà còn phải quản trị niềm tin như một tài sản chiến lược, gắn liền với đạo đức, minh bạch và trách nhiệm xã hội.

Khái niệm “Quality of Trust” trong ISO 9001:2026 (DIS) nhấn mạnh rằng chất lượng không chỉ nằm ở sản phẩm hay dịch vụ, mà còn ở mức độ niềm tin mà tổ chức tạo dựng với khách hàng, đối tác và xã hội. Để đạt được điều này, tổ chức cần:

• Minh bạch và trung thực: Cung cấp thông tin rõ ràng, chính xác về sản phẩm, dịch vụ và quy trình, tránh che giấu sai sót.
• Đảm bảo đạo đức kinh doanh: Tuân thủ chuẩn mực đạo đức, không chỉ trong giao dịch với khách hàng mà cả trong quan hệ với nhân viên, cộng đồng và môi trường.
• Cam kết nhất quán: Giữ lời hứa về chất lượng, thời gian giao hàng, dịch vụ hậu mãi; sự nhất quán lâu dài tạo dựng uy tín.
• Lắng nghe và phản hồi: Chủ động tiếp nhận ý kiến phản hồi, xử lý khiếu nại công bằng và nhanh chóng để củng cố sự tin cậy.
• Trách nhiệm xã hội và ESG: Thể hiện trách nhiệm với môi trường, xã hội và quản trị minh bạch, từ đó nâng cao hình ảnh và niềm tin cộng đồng.

Lãnh đạo tiên phong – Văn hóa chất lượng, hành vi đạo đức và trách nhiệm trực tiếp

Lãnh đạo không chỉ định hướng và hỗ trợ hệ thống quản lý chất lượng, mà còn phải chịu trách nhiệm trực tiếp trong việc xây dựng và duy trì văn hóa chất lượng gắn với niềm tin. Điều này bao gồm việc tạo môi trường minh bạch, khuyến khích đạo đức kinh doanh, đảm bảo cam kết nhất quán với khách hàng và đối tác, đồng thời thúc đẩy trách nhiệm xã hội và phát triển bền vững như một phần của chiến lược quản trị.

Một trong những thay đổi quan trọng của ISO 9001:2026 là nhấn mạnh vai trò không thể thay thế của lãnh đạo cao cấp. Lãnh đạo không được phép ủy quyền toàn bộ trách nhiệm quản lý chất lượng cho Ban ISO, thư ký ISO, đại diện lãnh đạo hay một cá nhân được chỉ định.

Thay vào đó, lãnh đạo cao cấp phải:

• Trực tiếp tham gia vào việc hoạch định chiến lược chất lượng, đạo đức và ESG.
• Chịu trách nhiệm giải trình trước khách hàng, đối tác và xã hội về hiệu quả của hệ thống quản lý chất lượng.
• Lan tỏa văn hóa chất lượng và hành vi đạo đức trong toàn tổ chức.
• Đảm bảo sự gắn kết giữa quản trị chất lượng với chiến lược phát triển bền vững, ứng phó biến đổi khí hậu và trách nhiệm xã hội.

Quản trị công nghệ mới nổi và AI

ISO 9001:2026 nhấn mạnh việc quản trị rủi ro từ công nghệ mới nổi, đặc biệt là AI, trong mối liên hệ với ESG:

• Nhận diện rủi ro từ công nghệ mới.
• Thiết lập cơ chế giải trình minh bạch khi ứng dụng AI.
• Đảm bảo công nghệ phục vụ khách hàng và xã hội một cách có trách nhiệm, không gây tác động tiêu cực đến môi trường.

Tư duy đổi mới – Từ cải tiến liên tục đến đổi mới đột phá

Doanh nghiệp cần chuyển từ cải tiến nhỏ lẻ sang đổi mới đột phá, nhưng phải gắn liền với mục tiêu ESG:

• Đổi mới công nghệ sản xuất để giảm phát thải khí nhà kính.
• Phát triển sản phẩm thân thiện môi trường.
• Tích hợp yếu tố xã hội và quản trị minh bạch trong mọi hoạt động.

Khả năng phục hồi và quản trị bền vững

ISO 9001:2026 coi resilience (khả năng phục hồi) là yếu tố sống còn. Doanh nghiệp phải:

• Có kế hoạch ứng phó với biến đổi khí hậu và khủng hoảng môi trường.
• Xây dựng nền tảng quản trị bền vững, tích hợp ESG vào hệ thống chất lượng.
• Đảm bảo hoạt động ổn định ngay cả trong bối cảnh thiên tai, dịch bệnh, biến động kinh tế.

Lộ trình thực thi – Đo lường Chỉ số Niềm tin và ESG (Đo lường hiệu quả – Trust Index và KPI ESG)

ISO 9001:2026 khuyến khích doanh nghiệp sử dụng Trust Index (Chỉ số Niềm tin) kết hợp với chỉ số ESG để đo lường hiệu quả quản trị. Các chỉ số này phản ánh:

• Sự hài lòng và niềm tin của khách hàng.
• Mức độ minh bạch trong quản trị.
• Hiệu quả trong việc giảm thiểu tác động môi trường và đóng góp xã hội.

Ví dụ: Một doanh nghiệp sản xuất có thể vừa duy trì KPI chất lượng như tỷ lệ sản phẩm lỗi dưới 1% và mức độ hài lòng khách hàng trên 90%, đồng thời áp dụng KPI ESG như giảm 15% lượng phát thải CO₂ mỗi năm, đạt tỷ lệ 100% tuân thủ quy định lao động, và minh bạch báo cáo quản trị. Việc kết hợp song song này cho thấy tổ chức không chỉ đảm bảo chất lượng sản phẩm mà còn xây dựng uy tín và niềm tin thông qua trách nhiệm xã hội, môi trường và quản trị minh bạch.

Cấu trúc tiêu chuẩn

ISO 9001:2026 vẫn duy trì khung 10 điều khoản theo Annex SL, đảm bảo tính nhất quán với các tiêu chuẩn quản lý khác như ISO 14001, ISO 45001 hay ISO 27001. Tuy nhiên, nội dung bên trong đã được điều chỉnh để phản ánh yêu cầu mới của thời đại: mở rộng phân tích bối cảnh tổ chức sang các yếu tố ESG, tăng cường vai trò lãnh đạo trong việc xây dựng văn hóa minh bạch và đạo đức, bổ sung quản lý rủi ro xã hội – môi trường, cũng như yêu cầu đo lường hiệu quả không chỉ bằng KPI chất lượng mà còn bằng các chỉ số ESG và niềm tin. Nhờ vậy, doanh nghiệp có thể tích hợp hệ thống quản lý chất lượng với các chuẩn mực phát triển bền vững một cách thuận lợi và đồng bộ.

Phạm vi áp dụng

Khác với các phiên bản trước vốn tập trung nhiều vào lĩnh vực sản xuất, ISO 9001:2026 mở rộng phạm vi áp dụng cho tổ chức dịch vụ, cơ quan công và cả tổ chức phi lợi nhuận. Điều này phản ánh sự chuyển dịch từ quản lý chất lượng sản phẩm sang quản trị niềm tin và trách nhiệm xã hội trong mọi lĩnh vực. Nhờ đó, không chỉ doanh nghiệp sản xuất mà cả các tổ chức dịch vụ và cộng đồng đều có thể chứng minh năng lực quản trị minh bạch, đạo đức và phát triển bền vững, qua đó nâng cao uy tín và niềm tin đối với khách hàng, đối tác và xã hội.

---

Chiến lược cho doanh nghiệp tại Việt Nam trong chuyển đổi sang ISO 9001:2026

Từ những thay đổi về cấu trúc, phạm vi và tư duy quản trị mới, câu hỏi đặt ra là doanh nghiệp tại Việt Nam cần chuẩn bị như thế nào để thích ứng và tận dụng cơ hội từ ISO 9001:2026

ISO 9001:2026 (DIS) là bước tiến quan trọng, đưa quản lý chất lượng vượt ra khỏi phạm vi kỹ thuật để trở thành một triết lý quản trị toàn diện. Doanh nghiệp muốn thành công trong kỷ nguyên mới cần chuyển dịch từ quản lý chất lượng thuần túy sang quản trị niềm tin, đạo đức, đổi mới bền vững và ESG. Đặc biệt, lãnh đạo cao cấp phải trực tiếp dẫn dắt, không thể ủy quyền toàn bộ cho bộ phận ISO hay một cá nhân, bởi chính sự tham gia thực chất của lãnh đạo mới tạo ra niềm tin, sự minh bạch và khả năng phục hồi lâu dài cho tổ chức.

Để chuẩn bị cho sự chuyển dịch từ ISO 9001:2015 sang ISO 9001:2026, các doanh nghiệp tại Việt Nam cần xây dựng chiến lược phù hợp, vừa đáp ứng yêu cầu tiêu chuẩn mới, vừa nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu:

• Rà soát hệ thống QMS hiện tại: tích hợp các yêu cầu về ESG và biến đổi khí hậu, không chỉ để tuân thủ tiêu chuẩn mà còn để nâng cao uy tín và khả năng cạnh tranh quốc tế.
• Đào tạo lãnh đạo và nhân viên: nhấn mạnh vai trò trực tiếp của lãnh đạo, xây dựng văn hóa chất lượng và đạo đức – đây là điểm nhấn lớn nhất của phiên bản mới.
• Xây dựng cơ chế quản trị AI và công nghệ mới nổi: đảm bảo minh bạch, trách nhiệm giải trình và quản lý rủi ro khi ứng dụng công nghệ.
• Thiết lập KPI cho Trust Index: đo lường niềm tin thông qua khảo sát khách hàng, minh bạch báo cáo và chỉ số phát thải.
• Chuẩn bị lộ trình chứng nhận: tham khảo ISO 9001:2026 DIS ngay từ bây giờ để tránh bị động khi bản chính thức ban hành; đồng thời theo dõi tiến trình cập nhật từ ISO và các tổ chức chứng nhận.
• Chuẩn bị nguồn lực: bao gồm nhân sự, tài chính và công nghệ để đảm bảo quá trình chuyển đổi diễn ra thuận lợi và hiệu quả

Đối với doanh nghiệp đã có chứng nhận ISO 9001:2015 – Lộ trình chuyển đổi sang ISO 9001:2026

Các tổ chức đã được chứng nhận ISO 9001:2015 sẽ có thời gian chuyển đổi 3 năm (dự kiến đến tháng 9 năm 2029) để chuyển sang phiên bản mới. Trong giai đoạn này, tất cả các chứng chỉ ISO 9001:2015 vẫn có giá trị hiệu lực cho đến hết thời hạn chuyển đổi (khoảng cuối năm 2029).

Đối với các doanh nghiệp đã tuân thủ tốt các yêu cầu của ISO 9001:2015, việc chuyển đổi dự kiến sẽ không gặp nhiều khó khăn, bởi các yêu cầu từ Điều 4 đến Điều 10 chỉ có những thay đổi nhỏ. Tuy nhiên, để đảm bảo quá trình chuyển đổi diễn ra thuận lợi, doanh nghiệp cần thực hiện các bước sau:

• Rà soát hệ thống hiện tại: kiểm tra mức độ tuân thủ các yêu cầu của ISO 9001:2015, đặc biệt các điểm liên quan đến lãnh đạo, quản lý rủi ro và cải tiến liên tục.
• Đánh giá khoảng cách (Gap Analysis): so sánh hệ thống hiện tại với các yêu cầu mới trong ISO 9001:2026 FDIS/DIS, ví dụ như vai trò trực tiếp của lãnh đạo, tích hợp ESG và quản trị công nghệ mới nổi.
• Cập nhật quy trình và tài liệu: bổ sung các chính sách về ESG, biến đổi khí hậu, minh bạch và trách nhiệm giải trình.
• Đào tạo nội bộ: giúp lãnh đạo và nhân viên hiểu rõ sự chuyển dịch tư duy từ “quản lý chất lượng” sang “quản trị niềm tin và bền vững”.
• Lập kế hoạch chuyển đổi chứng nhận: phối hợp với tổ chức chứng nhận để chuẩn bị cho việc tái chứng nhận khi ISO 9001:2026 chính thức ban hành.

Đối với doanh nghiệp sắp có chứng nhận ISO 9001:2015

• Tiếp tục triển khai theo ISO 9001:2015: vì đây vẫn là phiên bản chính thức hiện hành cho đến khi ISO 9001:2026 được ban hành.
• Định hướng song song: khi xây dựng hệ thống, nên lồng ghép các yếu tố mới của ISO 9001:2026 (ví dụ: ESG, vai trò lãnh đạo trực tiếp, quản trị rủi ro công nghệ).
• Chuẩn bị linh hoạt: thiết kế hệ thống quản lý chất lượng có khả năng mở rộng, dễ dàng cập nhật khi chuyển đổi sang phiên bản 2026.
• Tận dụng cơ hội: việc chứng nhận ISO 9001:2015 trước sẽ giúp doanh nghiệp có nền tảng vững chắc, từ đó chuyển đổi sang ISO 9001:2026 nhanh hơn và ít tốn kém hơn.

Đối với doanh nghiệp chưa có chứng nhận ISO 9001

• Xác định nhu cầu và lợi ích: chứng nhận ISO 9001 giúp nâng cao uy tín, cải thiện quy trình, và đáp ứng yêu cầu của khách hàng quốc tế.
• Bắt đầu với ISO 9001:2015: vì đây vẫn là tiêu chuẩn hiện hành, doanh nghiệp có thể triển khai ngay để nhanh chóng đạt chứng nhận.
• Định hướng dài hạn: khi xây dựng hệ thống, nên tham khảo các yêu cầu trong ISO 9001:2026 DIS để tránh phải thay đổi quá nhiều sau này.
• Đào tạo và nâng cao nhận thức: giúp lãnh đạo và nhân viên hiểu rõ tầm quan trọng của chất lượng, niềm tin, đạo đức và ESG.
• Xây dựng lộ trình chứng nhận: có thể đặt mục tiêu đạt ISO 9001:2015 trong ngắn hạn, sau đó chuyển đổi sang ISO 9001:2026 khi tiêu chuẩn chính thức ban hành.

---

🚀 CAPTECH VIỆT NAM – ĐỐI TÁC TƯ VẤN HÀNG ĐẦU CHO DOANH NGHIỆP – ĐỒNG HÀNH CÙNG PHÁT  TRIỂN

Là đơn vị có uy tín hàng đầu trong lĩnh vực tư vấn và đào tạo hệ thống quản lý theo tiêu chuẩn ISO 9001, ISO 14001, ISO 45001,….và  nhiều  tiêu chuẩn quốc tế khác, Captech Việt Nam cam kết mang lại giải pháp chuyển đổi hiệu quả giúp doanh nghiệp tuân thủ tiêu chuẩn mới nhất.

💡 Dịch vụ nổi bật:
✅ Tư vấn xây dựng hệ thống quản lý ISO theo phiên bản cập nhật mới nhất.
✅ Đào tạo chuyên sâu về các tiêu chuẩn ISO.
✅ Hỗ trợ đánh giá nội bộ và đăng ký chứng nhận ISO.

📞 Liên hệ ngay với Captech Việt Nam để nhận tư vấn chi tiết!

Bài viết bởi: Andrew Nguyễn, Ph.D.,
Chuyên gia của Captech Việt Nam

Xem bài trước đây đã đăng

Xem thêm bài hội thảo của BSI: “ISO 9001:2026 DIS: Hiện thực hóa “Kiến trúc Niềm tin” – Vai trò của Lãnh đạo và Nhóm quản lý trong việc thúc đẩy Văn hóa Đạo đức và Đổi mới Đột phá” tại  https://www.youtube.com/watch?v=FdyGNArvxG4